Γράφει ο Παντελής Σταυρινού, Διευθυντής Νευροχειρουργός του Νοσοκομείου Metropolitan Hospital.

Ο εγκέφαλός μας ελέγχει και συντονίζει το σύνολο των λειτουργιών του σώματός μας, ενώ στον εγκέφαλό μας «εδράζονται» και οι ανώτερες νοητικές λειτουργίες όπως πχ. η σκέψη μας, η μνήμη, η ομιλία, η ικανότητα για μάθηση νέων δεξιοτήτων κλπ. Υπό μια έννοια ο εγκέφαλός μας είναι ο ίδιος μας εαυτός, αν και αυτή είναι μια συζήτηση με εκτενείς φιλοσοφικές και θρησκευτικές προεκτάσεις.

Όπως κάθε όργανο του σώματος, έτσι και ο εγκέφαλος μπορεί να νοσήσει και κατ’ επέκταση να υποστεί φθορά από διάφορες αιτίες όπως για παράδειγμα λόγω κάποιου τραύματος, κάποιου αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου, κάποιας φλεγμονής ή κάποιου όγκου.

Η διάγνωση και η θεραπεία των ανωτέρω προβλημάτων ενδέχεται να απαιτήσουν να διενεργηθεί χειρουργική επέμβαση στον εγκέφαλο.

Αναλυτικά αιτίες για τις οποίες ενδέχεται να χρειαστεί χειρουργική επέμβαση:

Όγκοι εγκεφάλου:

  • Γλοιώματα: Τα γλοιακά κύτταρα είναι τα στηρικτικά κύτταρα του εγκεφάλου. Δεν έχουν λειτουργία τα ίδια, αλλά στηρίζουν τους νευρώνες, δηλαδή τα εγκεφαλικά κύτταρα τα οποία έχουν λειτουργία. Τα γλοιώματα είναι οι συχνότεροι πρωτοπαθείς όγκοι εγκεφάλου και περιλαμβάνουν διαφόρους τύπους όπως τα αστροκυττώματα (WHO Grade I, II, III & IV), ολιγοδενδρογλοιώματα, επενδυμώματα κλπ.
  • Μηνιγγιώματα: καλοήθεις όγκοι οι οποίοι αναπτύσσονται στην πραγματικότητα εκτός του εγκεφάλου, ανάμεσα στον εγκέφαλο και το κρανίο.
  • Όγκοι της υπόφυσης: όπως πχ. αδενώματα υπόφυσης ή της περιοχής της υπόφυσης όπως πχ. κρανιοφαρυγγιώματα κλπ.
  • Ακουστικά νευρινώματα ή πιο σωστά: αιθουσαία σβαννώματα: Καλοήθεις όγκοι οι οποίοι αναπτύσσονται στο ακουστικό νεύρο
  • Μυελοβλαστώματα: Όγκοι κυρίως της παιδικής ηλικίας αλλά και σπανιότερα των ενηλίκων.
  • Δυσεμβρυοπλαστικοί νευροεπιθηλιακοί όγκοι (DNET): σπάνιοι όγκοι οι οποίοι μπορεί να είναι απολύτως καλοήθεις
  • Όγκοι της περιοχής του κωναρίου: σπάνιοι όγκοι με εξαιρετικά ευρεία ποικιλομορφία
  • Εγκεφαλικές μεταστάσεις: δηλ. όγκοι οι οποίοι προέρχονται από μια κακοήθη εστία εκτός του εγκεφάλου.

Αγγειακές Διαταραχές

  • Υποσκληρίδιο αιμάτωμα: πρόκειται για συλλογή αίματος ανάμεσα στις μήνιγγες (δηλαδή τις μεμβράνες που καλύπτουν τον εγκέφαλο) και τον εγκέφαλο. Διακρίνεται σε οξύ, ύποξυ και χρόνιο και η συνηθέστερη αιτία είναι κάποιο τραύμα.
  • Εγκεφαλικό επεισόδιο: Διακρίνονται σε ισχαιμικά (όταν κάποιο αγγείο του εγκεφάλου αποφραχθεί) και αιμορραγικά (όταν κάποιο αγγείο αιμορραγήσει).
  • Υπαραχνοειδής αιμορραγία: δηλ. αιμορραγία ανάμεσα στην αραχνοειδή μήνιγγα και την λεπτή μήνιγγα που καλύπτει τον εγκέφαλο (χοριοειδής). Η συνηθέστερη αιτία είναι η ρήξη ανευρύσματος και το εγκεφαλικό τραύμα.
  • Ενδοκοιλιακή αιμορραγία: Είμαι μια μορφή αιμορραγικού εγκεφαλικού επεισοδίου και σχετίζεται συχνά με αυξημένη αρτηριακή πίεση. Επίσης, πρόωρα μωρά έχουν αυξημένο κίνδυνο να παρουσιάσουν ενδοκοιλιακή αιμορραγία περιγεννητικά.

Διαταραχές της κυκλοφορίας του ΕΝΥ

  • Υδροκέφαλος: δηλαδή αύξηση της ποσότητας του εγκεφαλονωτιαίου υγρού στον εγκέφαλο. Στους ενήλικες προκαλεί συμπτώματα αυξημένης ενδοκράνιας πίεσης, στα μωρά προκαλεί αύξηση της περιμέτρου της κεφαλής.

Διάφορες άλλες αιτίες

Χειρουργική παρέμβαση στον εγκέφαλο μπορεί να χρειαστεί και για διάφορες άλλες παθήσεις όπως νευραλγία τριδύμου, γλωσσοφαρυγγική νευραλγία, σπασμός ημιπροσώπου, αντιμετώπιση επιληπτικών κρίσεων, κρανιοπροσωπικές δυσπλασίες, σύνδρομο Chiari κ.ο.κ.

Είδη Νευροχειρουργικών Επεμβάσεων

  • Κρανιοτομία: πρόκειται –όπως προδίδει η λέξη– για την αφαίρεση (και βέβαια επανατοποθέτηση) ενός τμήματος του οστού του κρανίου προκειμένω ο νευροχειρουργός να προσπελάσει τη βλάβη που πρέπει να χειρουργηθεί. Η σύγχρονη νευροχειρουργική εφαρμόζει ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές όπως πχ. κρανιοτομίες δίκην κλειδαρότρυπας.
  • Βιοψία: Η βιοψία χρησιμοποιείται για να ληφθεί ένα δείγμα μόνο από κάποια παθολογική εστία του εγκεφάλου, προκειμένω να μπεί η διάγνωση. Συνήθως γίνεται ελάχιστα επεμβατικά, με στερεοτακτικές μεθόδους.
  • Εν’ τω βάθει εγκεφαλική διέγερση (DBS): πρόκειται για την εμφύτευση ηλεκτροδίων στον εγκέφαλο, τα οποία διεγείρουν εν΄τω βάθει εγκεφαλικές δομές με ηλεκτρικό ρεύμα. Χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση παθήσεων όπως η νόσος Parkinson, δυστονίες κλπ.
  • Νευροενδοσκόπηση: Πρόκειται για ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές, όπου με την βοήθεια ειδικών εργαλείων και μικροκάμερας προσπελάζονται εν τω βάθει ή ευαίσθητες περιοχές του εγκεφάλου. Το ενδοσκόπιο προωθείται είτε μέσα από τη μύτη είτε μέσα από μια μικρή οπή του κρανίου (π.χ. για ενδοσκοπική 3η κοιλιοστομία).