Η awake craniotomy (χειρουργείο εγκεφάλου με τον ασθενή σε εγρήγορση, δηλαδή ξύπνιο) αποτελεί μια εξειδικευμένη νευροχειρουργική τεχνική που εφαρμόζεται σε περιπτώσεις όπου ο όγκος εντοπίζεται κοντά σε περιοχές του εγκεφάλου που ελέγχουν κρίσιμες λειτουργίες, όπως η ομιλία, η κίνηση ή η μνήμη. Στις περιπτώσεις αυτές, η διατήρηση της νευρολογικής λειτουργίας είναι εξίσου σημαντική με την αφαίρεση του όγκου.
Κατά τη διάρκεια της επέμβασης, ο ασθενής βρίσκεται σε κατάσταση εγρήγορσης σε συγκεκριμένα στάδια του χειρουργείου, επιτρέποντας στον νευροχειρουργό να ελέγχει σε πραγματικό χρόνο τις εγκεφαλικές λειτουργίες. Με τον τρόπο αυτό, είναι δυνατή η μέγιστη ασφαλής αφαίρεση του όγκου, με ταυτόχρονη προστασία κρίσιμων περιοχών του εγκεφάλου.
Η τεχνική βασίζεται στη λειτουργική χαρτογράφηση του εγκεφάλου, κατά την οποία διεγείρονται επιλεγμένες περιοχές και αξιολογείται άμεσα η επίδραση στην ομιλία, την κίνηση ή άλλες λειτουργίες. Ο ασθενής συνεργάζεται ενεργά με την ομάδα, εκτελώντας απλές εντολές, γεγονός που επιτρέπει τον ακριβή καθορισμό των ορίων του όγκου (εικόνα 1).
Η awake craniotomy εφαρμόζεται κυρίως σε όγκους που βρίσκονται σε λεγόμενες “eloquent” περιοχές του εγκεφάλου, όπου ακόμη και μικρές βλάβες μπορεί να οδηγήσουν σε σημαντικά νευρολογικά ελλείμματα. Με τη χρήση αυτής της τεχνικής, μειώνεται σημαντικά ο κίνδυνος μόνιμων επιπλοκών και αυξάνεται η πιθανότητα εκτεταμένης αφαίρεσης του όγκου.
Αξίζει να τονιστεί ότι ο ασθενής δεν αισθάνεται πόνο κατά τη διάρκεια της επέμβασης, καθώς εφαρμόζεται κατάλληλη αναισθησιολογική υποστήριξη. Η διαδικασία πραγματοποιείται από εξειδικευμένη ομάδα νευροχειρουργών και αναισθησιολόγων, με συνεχή παρακολούθηση και έλεγχο όλων των ζωτικών λειτουργιών.
Η επιλογή της awake craniotomy γίνεται εξατομικευμένα, μετά από προσεκτική αξιολόγηση των απεικονιστικών εξετάσεων και των χαρακτηριστικών του όγκου. Σε πολλές περιπτώσεις, προηγείται λειτουργική μαγνητική τομογραφία (fMRI) ή δεσμιδογραφία, ώστε να χαρτογραφηθούν οι κρίσιμες εγκεφαλικές οδοί και να σχεδιαστεί με ακρίβεια η χειρουργική προσπέλαση.
Σε σύγκριση με τις κλασικές τεχνικές, η awake craniotomy προσφέρει τη δυνατότητα πιο ριζικής αφαίρεσης όγκων με μεγαλύτερη ασφάλεια, διατηρώντας παράλληλα την ποιότητα ζωής του ασθενούς. Η επιτυχία της επέμβασης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την εμπειρία της χειρουργικής ομάδας και τη σωστή επιλογή των ασθενών.
Η αξιολόγηση από εξειδικευμένο νευροχειρουργό είναι καθοριστική για να διαπιστωθεί αν ένας όγκος μπορεί να αφαιρεθεί με ασφάλεια με αυτή την τεχνική και ποια είναι η βέλτιστη στρατηγική αντιμετώπισης για κάθε ασθενή.
Εικόνα 1: Διεγχειρητική εικόνα χαρτογράφησης του αριστερού ημισφαιρίου σε ασθενή με εκτενές χαμηλόβαθμο γλοίωμα. Οι αριθμοί συμβολίζουν περιοχές που έχουν χαρτογραφηθεί για τη λειτουργία τους.
Εικόνα 2: Μετά το πέρας της εξαίρεσης του όγκου. Η χαρτογράφηση με τον ασθενή ξύπνιο επέτρεψε τη μέγιστη δυνατή εκτομή μειώνοντας παράλληλα τον κίνδυνο μόνιμης νευρολογικής βλάβης.
Ο διευθυντής νευροχειρουργός Metropolitan Hospital και επικ. Καθηγητής του Πανεπιστημίου Κολωνίας κος Παντελής Σταυρινού μιλά στην εκπομπή του ΑΝΤ1 “Studio με θέα” για τη χειρουργική των όγκων εγκεφάλου και κυρίως για τα χειρουργεία με τον ασθενή ξύπνιο (κρανιοτομία με τον ασθενή σε εκγρήγορση).
Εικόνες από το χειρουργείο. Αριστερά: η χειρουργική ομάδα επιθεωρεί το σχέδιο και τη στρατηγική για ακόμη μια φορά, λίγο πριν την έναρξη της επέμβασης. Δεξιά: κατά τη διάρκεια του χειρουργείο η ασθενής εκτελεί μια σειρά από tasks με τη βοήθεια της νευροψυχολόγου.
Όχι. Παρότι ο ασθενής είναι ξύπνιος σε ορισμένα στάδια, δεν αισθάνεται πόνο, καθώς εφαρμόζεται κατάλληλη αναισθησία και αναλγησία. Συγκεκριμένα, λίγο πριν την έναρξη του χειρουργείου γίνεται block των νεύρων του πόνου του κρανίου όπως ακριβώς ο οδοντίατρος κάνει τοπική αναισθησία προτού δουλέψει σ’ ένα δόντι. Επιπλέον, οι ασθενείς μας λαμβάνουν ήπια παυσίπονα αν χρειάζεται. Πρέπει να πούμε ότι ο εγκέφαλος δεν έχει νευρικές απολήξεις πόνου δηλαδή δε “νιώθει” πόνο. Συνολικά, η διαδικασία είναι προσεκτικά σχεδιασμένη ώστε να είναι όσο το δυνατόν πιο άνετη και ασφαλής.
Η awake craniotomy δεν είναι κατάλληλη για όλους τους ασθενείς. Η επιλογή βασίζεται κυρίως στην ικανότητα του ασθενούς να συνεργαστεί και να παραμείνει ήρεμος και σταθερός κατά τη διάρκεια της επέμβασης.
Ασθενείς με έντονο άγχος, κρίσεις πανικού ή κλειστοφοβία συνήθως δεν είναι κατάλληλοι, καθώς η ψυχολογική επιβάρυνση μπορεί να δυσκολέψει τη διαδικασία. Επίσης, άτομα με σύγχυση ή νευρολογικά ελλείμματα που δεν επιτρέπουν την κατανόηση και εκτέλεση εντολών δεν μπορούν να συμμετάσχουν στη λειτουργική χαρτογράφηση του εγκεφάλου.
Η τελική απόφαση λαμβάνεται πάντα εξατομικευμένα, μετά από λεπτομερή αξιολόγηση από την εξειδικευμένη νευροχειρουργική και αναισθησιολογική ομάδα.
Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, η awake craniotomy θεωρείται πιο ασφαλής, καθώς μειώνει τον κίνδυνο μόνιμων νευρολογικών ελλειμμάτων. Επιτρέπει καλύτερο έλεγχο των εγκεφαλικών λειτουργιών κατά τη διάρκεια της επέμβασης και συχνά οδηγεί σε πιο εκτεταμένη αφαίρεση του όγκου.
Η διάρκεια του χειρουργείου εξαρτάται από τη θέση και το μέγεθος του όγκου. Η φάση στην οποία ο ασθενής πρέπει να συνεργαστεί μαζί μας μέχρι να αφαιρέσουμε όλον τον όγκο διαρκεί κατά μέσο όρο περίπου μία ώρα. Η ανάρρωση είναι συχνά ταχύτερη σε σύγκριση με τις κλασικές επεμβάσεις, με τον ασθενή να κινητοποιείται νωρίς και να επιστρέφει σταδιακά στις δραστηριότητές του.